Uğur Kepekçi
Ey iman edenler! Zannın çoğundan kaçının. Çünkü zannın bir kısmı günahtır. Birbirinizin kusurunu araştırmayın. Biriniz diğerinizi arkasından çekiştirmesin. Biriniz, ölmüş kardeşinin etini yemekten hoşlanır mı? İşte bundan tiksindiniz. O halde Allah’tan korkun. Şüphesiz Allah, tövbeyi çok kabul edendir, çok esirgeyicidir.” (Hucurat / 12)
Burada yüce Allah ince bir çizgide kuluna ip ucu veriyor. Zan ile uğraşan kişinin düşüncesinin altında yatan kusur arama mantığıdır. İkinci şahsa karşı içinde nefret olan biri zanlarıyla kendine bahaneler uyduracaktır. Bunun da kapısı zan kapısıdır. Onun gözü öyle körelmiştir ki gördüğü şeyleri hayra yormadan direk zan kapısından içeri girer ve çok zaman da yanılgıya düşer.
Madem zan konusunda yüce Allah bizleri uyarmıştır o zaman zan hakkında bilgi edinmek zorunluluğu doğmuştur.
Zan iki türlüdür.
1- Hüsnü zan (iyi niyet beslemek)
2- Suizan (kötü niyet beslemek)
İstenilen “zan” hüsnü zandır. Toplumsal barışı sağlayan, başkasının hatalı davranış biçimlerini dahi görmezden gelerek, gönül âleminin huzur bulması ve hastalıktan korunması bu yolla olur. Basit bir örnek verelim yarısı dolu olan bardağın iki tarifi vardır. Biri bardağın yarısı boştur. Diğeri bardağın yarısı doludur.
Bu iki tarif de doğrudur ama kişinin bakış açısını ele veren bir örnektir.
Yarısı dolu tarifi: Olaylara zandan uzak kalmanın ve olumlu bakışın göstergesidir.
Yarısı boş tarifi: Olaylara zan eksenli bakışın ve olumsuz bakışın göstergesini işaret eder.
Tehlikeli ve yasak kılınan suizandır. Bizleri yoktan var eden yüce Allah, Kur’an-ı Kerim’de zan konusunda biz kullarını uyarmış ve zannın çoğundan sakınmamızı istemiştir.
“Onların çoğu zandan başka bir şeye uymaz. Şüphesiz zan, haktan (ilimden) hiçbir şeyin yerini tutmaz. Allah onların yapmakta olduklarını pek iyi bilendir.” (Yunus / 36)
“Bir de kötü bir zan ile zanda bulunan münafık erkeklerle münafık kadınları ve müşrik erkeklerle müşrik kadınları azaplandırması için. O kötülük çemberi, tepelerine insin. Allah, onlara karşı gazaplanmış, onları lanetlemiş ve onlara cehennemi hazırlamıştır. Varacakları yer ne kötüdür.” (Fetih / 6).
Suizan denilen kötü zanla konuşup zanla amel edenleri bekleyen tehlike Allah’ı gazaplandırmak ve cehennemi boylamaktır.
(Devam edecek…)
