Uğur Kepekçi
İnsanı insan yapan en temel güçlerden biri iradedir. Akıl yol gösterir; fakat yürümeyi sağlayan iradedir. Modern çağda insanın en büyük kaybı belki de irade zaafıdır. Tüketim kültürü, anlık hazlar ve sınırsız istekler arasında sıkışan birey, “hemen şimdi” arzusunun esiri hâline gelmiştir. İşte Ramazan tam da bu noktada bir irade mektebi olarak karşımıza çıkar. Oruç, insanın kendine “dur” diyebilme eğitimidir.
Gün boyu helal olan yeme ve içmeden bilinçli bir şekilde uzak durmak, aslında nefse çizilen sınırın ilanıdır. İnsan aç kalabildiğini gördüğünde, sabredebileceğini de öğrenir. Susuzluğa tahammül edebildiğini fark ettiğinde, öfkesine de hâkim olabileceğini keşfeder. Bu yüzden oruç yalnızca mideyi değil; dili, gözü ve kalbi de terbiye eder. Kırıcı sözden kaçınmak, gereksiz tartışmalardan uzak durmak, kötü düşünceleri zihinden arındırmak… Bunların her biri iradenin güçlenmesidir.
Ramazan aynı zamanda alışkanlıklarla yüzleşme ayıdır. Sigara, alkol ve benzeri bağımlılıkların geçici de olsa terk edilmesi; insanın aslında nefsine hükmedebileceğini gösterir. “Yapamam” denilen birçok şeyin yapılabildiği bu ay, bireye kendi potansiyelini hatırlatır. İrade eğitimi sadece bireysel bir kazanım değildir; toplumsal sonuçları da vardır. İradesi güçlü bireylerden oluşan toplumlar, kriz anlarında daha soğukkanlı, daha dengeli ve daha yapıcı davranır.
Teravih namazları, sahur vakitleri ve iftar sofraları da bu eğitimin parçalarıdır. Belirli saatlerde kalkmak, düzenli ibadet etmek, ölçülü tüketmek… Tüm bunlar disiplin kazandırır. Disiplin ise özgürlüğün düşmanı değil; teminatıdır. İradesi zayıf insan tutkularının kölesi olurken, iradesi güçlü insan hayatının öznesi hâline gelir.
Ramazan aynı zamanda erteleme alışkanlığını kıran bir aydır. İyiliği yarına bırakmamak, ibadeti geciktirmemek, kırgınlıkları uzatmamak… Bu bilinç insana zaman yönetimi kazandırır. Sahura kalkmak için alarm kuran bir insan, aslında iradesini zamana karşı da eğitmektedir. Böylece Ramazan, bireye sadece nefsine karşı değil; hayata karşı da direnç kazandırır.
Neticede Ramazan, insana sadece bir ay boyunca değil; bütün bir yıl boyunca lazım olacak bir direnç öğretir. Açlığa sabreden, öfkesini yenen, alışkanlıklarını kontrol altına alabilen birey; hayatın zorlukları karşısında da daha sağlam durur. Ramazan bize şunu öğretir: Gerçek özgürlük, nefsin her istediğini yapmakta değil; gerektiğinde ondan vazgeçebilmektedir.
