Uğur Kepekçi
İÇİNDEKİLER
GEÇİM DERDİ İNSANI YALNIZ VE ÇARESİZ BIRAKMAMALIDIR
GEÇİM SIKINTISI AİLEYİ NASIL ETKİLİYOR?
BORÇ SARMALI: İNSAN GEÇİNMEK İÇİN BORÇLANIYOR
GENÇLER GELECEK KURMAKTA NEDEN ZORLANIYOR?
YOKSULLUKLA MÜCADELE SOSYAL DEVLETİN SORUMLULUĞU
VATANDAŞLIK MAAŞI: HER VATANDAŞIN HAKKI
EV HANIMI MAAŞI: EVİN İÇİNDEKİ EMEK GÖRÜLMELİ
ÇOCUK MAAŞI: HER ÇOCUK TOPLUMUN GELECEĞİDİR
DOĞUM İKRAMİYESİ: YENİ BİR HAYATA BAŞLARKEN AİLENİN YANINDA OLMAK
ÜÇ ÇOCUK ÇAĞRISI YETMEZ, AİLEYİ GEÇİNDİRMEK GEREKİR
GEÇİM DERDİ İNSANI YALNIZ VE ÇARESİZ BIRAKMAMALIDIR
Değerli dostlar,
Geçtiğimiz günlerde geçim sıkıntısından dolayı borçlarını ödeyemeyen bir esnaf camide kendi canına kıydı. Gaziantep’te bir camide yaşanan bu acı olay, geçim sıkıntısı ve borç yükü altında ezilen insanların durumunu yeniden düşünmemize vesile oldu. Bir insanın hayatını kaybetmesi, ailesi ve yakınları için tarifsiz bir acıdır. Böyle olayları yalnızca üzüntüyle karşılayıp ardından gündemimizden çıkarmak yerine, toplum olarak hangi sorunları görmezden geldiğimizi sorgulamalıyız.
Elbette bir insanın hayatına son vermesinin nedenlerini yeterli bilgi sahibi olmadan tek bir sebebe bağlayamayız. Ancak ekonomik sıkıntıların, borç baskısının ve geleceğe dair umutsuzluğun insan hayatı üzerinde oluşturabileceği ağır yükü de görmezden gelemeyiz.
Çalışmak yetmiyorsa sorun nerede?
Bugün birçok insan sabah evinden ekmek parası kazanmak için çıkıyor. Kimi iş bulamıyor, kimi çalıştığı hâlde geçinemiyor. Kira, faturalar, mutfak masrafları, çocukların ihtiyaçları ve borç taksitleri derken alın teriyle kazanılan para daha ele geçmeden tükeniyor.
İnsan ailesinin ihtiyaçlarını karşılayamadığında, borçlarını ödeyemediğinde ve yarına güvenle bakamadığında kendisini baskı altında hissedebilir. Üstelik bu sıkıntıları çevresine anlatamıyorsa yalnızlık duygusu daha da ağırlaşabilir.
Burada sormamız gereken soru şudur: Bir insan çalıştığı hâlde insanca yaşayamıyorsa, bütün sorumluluğu o insanın omuzlarına mı yükleyeceğiz, yoksa ekonomik düzeni de sorgulayacak mıyız?
Milli Ekonomi Modeli: İnsan için ekonomi
Prof. Dr. Haydar Baş’ın ortaya koyduğu Milli Ekonomi Modeli, ekonominin merkezine insanı yerleştiren bir anlayış sunmaktadır. Bu modelde üretim kadar üretilen değerin adil paylaşılması, vatandaşın satın alma gücünün korunması, tam istihdamın sağlanması ve sosyal devletin sorumluluklarını yerine getirmesi önemlidir.
Çünkü yalnızca üretmek yetmez; üretilen mal ve hizmetleri satın alabilecek bir toplum da gerekir. İnsanların gelirleri ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyorsa üretim artsa bile refah toplumun bütün kesimlerine ulaşamaz.
Milli Ekonomi Modeli’nin çözüm yaklaşımı, insanın emeğinin karşılığını almasını, üretime katılmasını ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilecek bir gelir gücüne kavuşmasını hedefler. Devletin görevi de yalnızca ekonomik göstergeleri takip etmek değil, vatandaşının insanca yaşama imkânlarını korumaktır.
Bağımsız Türkiye Partisi Genel Başkanı Hüseyin Baş’ın da savunduğu bu ekonomik yaklaşımın temelinde, ekonomik krizlerin yükünü dar gelirli vatandaşın sırtına bırakmamak ve adil gelir dağılımını sağlamlaştırmak vardır. Çözüm, insanları yalnızca sabretmeye çağırmak değil; geçim şartlarını iyileştirecek politikaları hayata geçirmektir.
Fakirliği kader, çaresizliği sonuç kabul edemeyiz
Daha önce toplumsal meseleler karşısında duyduğum kaygıyı dizelerle de dile getirmiştim. “Bir Gün Hesap Sorulur” şiirimde şöyle seslenmiştim:
Dağı taşı oydular
Madenleri soydular
Bizi fakir koydular
Bir gün hesap sorulur (Nazarî)
Bu dizeler, ekonomik kaynakların kimlerin elinde toplandığı ve toplumun ürettiği zenginlikten kimlerin yararlandığı sorusunu gündeme getiriyor. Bir ülkenin kaynakları da emeği de insanının huzuru ve refahı için değerlendirilmelidir.
İnsanı yaşatmak hepimizin sorumluluğudur
Ekonomik tedbirler kadar toplumsal dayanışma da önemlidir. Borç içinde olan, işini kaybeden veya ağır sıkıntılar yaşayan insanları yargılamak yerine dinlemeli; ihtiyaç duyduklarında yardım isteyebilecekleri güvenli bir çevre oluşturmalıyız. Ruhsal açıdan zorlanan insanların profesyonel desteğe ulaşmasını da kolaylaştırmalıyız.
Gaziantep’te yaşanan acı olaydan çıkaracağımız ders, yalnızca üzülmek olmamalıdır. İnsanların geçim derdiyle baş başa kalmadığı, emeğinin karşılığını aldığı, geleceğe umutla baktığı bir toplum için çalışmalıyız.
Çünkü ekonominin gerçek başarısı, birkaç kişinin ne kadar zenginleştiğiyle değil, toplumun ne kadarının insanca yaşayabildiğiyle ölçülür.
İnsanı merkeze almayan bir ekonomi eksiktir. İnsanı çaresiz bırakan sorunlara çözüm üretmeyen bir toplumsal düzen ise hepimizin yeniden düşünmesi gereken bir düzendir. Vesselam…
GEÇİM SIKINTISI AİLEYİ NASIL ETKİLİYOR?
Değerli dostlar,
Bir evin huzuru yalnızca dört duvarla, sofradaki yemekle veya ödenen faturalarla ölçülmez. Aileyi ayakta tutan sevgi, güven, anlayış ve paylaşma duygusudur. Ancak hayatın ekonomik şartları ağırlaştığında, bu değerleri korumak da her geçen gün zorlaşabilir. Geçim sıkıntısı yalnızca kişinin cebini değil, aile fertlerinin gönül dünyasını da etkiler.
Evin içindeki görünmeyen yük
Sabah erkenden işe giden bir baba, akşam eve dönerken yalnızca yorgunluğunu değil, yetiştiremediği ödemelerin kaygısını da yanında getirir. Çocuğunun bir ihtiyacını karşılayamadığında, eşinin karşısında mahcup olduğunda veya gelecek ayın kirasını nasıl ödeyeceğini düşündüğünde yaşadığı sıkıntıyı her zaman dile getiremeyebilir.
Aynı evde yaşayan anne de mutfak masraflarını denkleştirmek, çocuklarının ihtiyaçlarını karşılamak ve evin huzurunu korumak için büyük bir çaba gösterir. Bazen sofradan eksilen bir ürünün, ertelenen bir ihtiyacın veya kısılan bir harcamanın arkasında kimsenin konuşamadığı derin bir kaygı vardır.
İşte geçim sıkıntısının en ağır taraflarından biri budur: İnsanlar birbirlerini sevdikleri hâlde, hayatın baskısı altında birbirlerine karşı tahammüllerini kaybedebilirler. Ekonomik kaygılar büyüdükçe küçük meseleler tartışmaya dönüşebilir, aile fertleri arasındaki iletişim zayıflayabilir.
Çocuklar da bu yükü taşıyor
Çocuklar ailede yaşanan sıkıntıları her zaman kelimelerle anlatamaz. Ancak evdeki gerginliği, anne babalarının kaygısını ve bazı ihtiyaçlarının neden karşılanamadığını hissederler. İmkânları sınırlı ailelerin çocukları, yaşıtlarıyla kendilerini kıyasladıklarında yetersizlik veya mahcubiyet duygusu yaşayabilirler.
Bu nedenle geçim meselesini yalnızca yetişkinlerin gelir-gider hesabı olarak değerlendiremeyiz. Bugünün ekonomik şartları, çocukların ruh dünyasını ve yarına dair beklentilerini de etkiliyor.
Çözüm yalnızca sabretmek değildir
Elbette aile fertlerinin birbirine anlayış göstermesi, imkânları ölçüsünde paylaşması ve zor günlerde dayanışma içinde olması çok önemlidir. Fakat bütün yükü ailelerin fedakârlığına bırakmak da doğru değildir.
Prof. Dr. Haydar Baş’ın ortaya koyduğu Milli Ekonomi Modeli, insanı ve onun ihtiyaçlarını ekonominin merkezine yerleştiren bir yaklaşım sunar. Emeğin karşılığının alınması, vatandaşın satın alma gücünün korunması, istihdamın artırılması ve sosyal devletin görevlerini yerine getirmesi, aile huzurunu doğrudan ilgilendiren meselelerdir.
Çünkü aileye huzur tavsiye etmek kadar, o huzurun yaşanabileceği ekonomik şartları oluşturmak da önemlidir. İnsan çalıştığı hâlde evinin temel ihtiyaçlarını karşılayamıyorsa yalnızca daha fazla fedakârlık yapmasını istemek, sorunun çözümü olamaz.
Bir toplumun gücü, ailelerin sıkıntılarını kapalı kapılar ardında ne kadar iyi gizlediğiyle ölçülmez. Asıl güç, insanların birbirlerine mahcup olmadan yaşayabildiği, çocukların temel ihtiyaçlarının karşılandığı ve yarına güvenle bakılabildiği bir düzen kurabilmektir.
Unutmayalım: Aileyi korumak, yalnızca aile fertlerinin değil, toplumun ve sosyal devletin de sorumluluğudur.
BORÇ SARMALI: İNSAN GEÇİNMEK İÇİN BORÇLANIYOR
Değerli dostlar,
İnsan bazen daha iyi yaşamak için değil, yalnızca ayın sonunu getirebilmek için borçlanır. Mutfak masrafı, kira, elektrik, su, eğitim giderleri derken gelir tükenir; geriye ödenmesi gereken faturalar ve karşılanması gereken ihtiyaçlar kalır. İşte geçim sıkıntısının borç sarmalına dönüştüğü nokta burasıdır.
Borç, yarının gelirini bugünden tüketmek demektir
Beklenmedik bir sağlık harcaması veya geçici bir gelir kaybı karşısında borçlanmak anlaşılabilir bir ihtiyaç olabilir. Ancak gelir temel ihtiyaçları karşılamaya yetmediği için kredi kartına, tüketici kredisine veya yakın çevreden alınan borca sürekli başvuruluyorsa sorun bireysel tercihin ötesine geçer.
Bir borcu kapatmak için başka bir borç almak, insanı giderek daralan bir alana hapseder. Maaş daha ele geçmeden taksitlere ayrılır. Yeni ay başladığında kişi, henüz kazanmadığı paranın yükünü taşımaya başlar. Böylece borç, geçici bir kolaylık olmaktan çıkar ve hayatın sürekli baskısı hâline gelir.
TÜİK’in 2025 Yılı Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistiklerine göre, konut alımı ve konut masrafları dışındaki borç veya taksit ödemesi bulunanların oranı yüzde 56,4’tür. Bu ödemelerin yüzde 13,7’lik kesim için çok yük getirdiği belirtilmiştir. Bu veriler, borç yükünün geniş bir kesimin yaşam koşullarında önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor. (TÜİK, 30 Aralık 2025)
Yıl 2026, aylardan Ekim…
Bugün sahada görülen ve yaşanan durum dünden daha kötüdür. Çarşıya, pazara, evdeki pişen kazana, eve giren ete, meyveye, ekmeğe bakmakla bile vatandaşın içinde bulunduğu durumu anlamaya yeter artar bile.
Borcun görünmeyen bedeli
Borç yalnızca bankaya ödenecek paradan ibaret değildir. İnsan üzerindeki kaygıyı artırabilir, aile içindeki huzuru bozabilir ve geleceğe dair güven duygusunu zayıflatabilir. Çocuklarının ihtiyaçlarını erteleyen, borçlarını ailesinden gizlemeye çalışan veya her ay yeni bir ödeme hesabı yapmak zorunda kalan insanların yaşadığı yükü sadece rakamlarla anlatamayız.
Elbette bireysel bütçe disiplini ve bilinçli harcama önemlidir. Ancak temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan insanlara yalnızca tasarruf tavsiye etmek de yeterli değildir. Gelir ile zorunlu giderler arasındaki makas kapanmadıkça borçlanma baskısı devam edebilir.
Çözüm, insanı borca mahkûm etmemektir
Bağımsız Türkiye Partisi (BTP) programında bulunan Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modeli, vatandaşın satın alma gücünü ve temel ihtiyaçlarını merkeze alan bir ekonomik yaklaşım ortaya koyar. Gelir güvencesi, istihdam ve sosyal destekler bu çerçevede değerlendirilmelidir.
Asıl hedef, insanın borç alabilmesini kolaylaştırmak değil; borçlanmadan da insanca yaşayabileceği şartları oluşturmaktır. Çünkü insanın bütün kazancını geçmişin borçlarına ayırdığı bir düzende geleceğini kurması giderek zorlaşır.
Bir toplumda insanlar yaşamak için sürekli borçlanıyorsa, yalnızca borçlarını değil, o borçları doğuran şartları da sorgulamak gerekir. Vesselam…
GENÇLER GELECEK KURMAKTA NEDEN ZORLANIYOR?
Gençlik, insanın hayaller kurduğu, meslek sahibi olmak, kendi ayakları üzerinde durmak ve bir aile kurmak için geleceğe hazırlandığı dönemdir. Ancak bugün birçok gencimiz geleceğe umutla bakmakta zorlanıyor. İş bulma, düzenli gelir elde etme, ev kiralama ve evlilik masraflarını karşılama kaygısı, gençlerin hayatını kuşatıyor. Gelecek hayalleri ekonomik engellere takıldığında yalnızca gençler değil, toplumun yarınları da zarar görüyor.
Hayaller ertelendiğinde
Bir genç eğitimini tamamladıktan sonra çalışmak, emeğinin karşılığını almak ve kendi hayatını kurmak ister. Fakat iş bulmakta zorlanıyor veya çalıştığı hâlde geçimini sağlayamıyorsa bağımsız bir hayat kurması da güçleşir.
Evlilik kararı vermek isteyen gençler için mesele yalnızca bir yuva kurmaya gönüllü olmak değildir. Düzenli gelir, barınma, ev eşyaları ve ileride çocuk sahibi olmanın getireceği sorumluluklar da hesaba katılır. Bu şartlar karşılanamadığında evlilik ertelenebilir; aile kurma arzusu ekonomik kaygıların gerisinde kalabilir.
TÜİK’in 2025 yılı verilerine göre 15-24 yaş grubundaki gençlerde işsizlik oranı yüzde 15,3’tür. Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı ise yüzde 23,3 olarak açıklanmıştır. Bu rakamlar, gençlerin önemli bir bölümünün eğitim ve çalışma hayatının dışında kaldığını gösteriyor.
Gençlerden yalnızca sabır beklenemez
Elbette gençlerin gayret etmesi, kendilerini geliştirmesi ve sorumluluk üstlenmesi önemlidir. Ancak çalışmaya istekli bir gencin önünde yeterli iş imkânı yoksa veya kazandığı ücret temel ihtiyaçlarını karşılamıyorsa kişisel gayret tek başına yeterli olmaz.
Gençlerin sorunlarını yalnızca sabır tavsiyesiyle çözebileceğimizi düşünmek de doğru değildir. Onların önünü açacak, emeğini değerlendirecek ve geleceklerini planlamalarını sağlayacak ekonomik ve sosyal şartları oluşturmak zorundayız.
Fakat gençlik meselesini sadece işsizlik ve geçim sıkıntısından ibaret görmek de eksik olur. Asıl soru şudur: Gençlerimiz kendi geleceklerini kurmakta zorlanırken ülkenin geleceğini kurma konusunda ne kadar söz sahibidir?
“Gençler gelin bu ülkeyi biz yönetelim”
Bağımsız Türkiye Partisi Genel Başkanı Hüseyin Baş’ın gençlere yaptığı çağrı, bu soruya farklı bir pencereden bakmamızı sağlıyor. Baş, 2022 yılında gençlerle buluşmasında, “Gençler gelin bu ülkeyi biz yönetelim” diyerek gençlerin yalnızca geleceği bekleyen değil, ülkenin yönetiminde sorumluluk üstlenen bir güç olması gerektiğini vurguladı. “Gençler halleder” sözüyle de gençlerin düşüncelerine, kabiliyetlerine ve çözüm üretme gücüne duyduğu güveni ortaya koydu.
Bu çağrının temelinde önemli bir anlayış bulunuyor: Gençleri yalnızca dinlemek yetmez; onlara güvenmek, sorumluluk vermek ve karar süreçlerinde yer almalarını sağlamak gerekir.
Hüseyin Baş’ın “Var bir hayalimiz” ifadesiyle dile getirdiği hedef de gençlerin umudunu canlı tutan bir Türkiye idealine işaret ediyor. Bu hayal, gençlerin iş bulabildiği, emeğinin karşılığını alabildiği, düşüncelerini özgürce ifade edebildiği ve ülkesinin geleceğinde söz sahibi olabildiği bir Türkiye olarak anlam kazanıyor.
Gençleri yalnızca seçim dönemlerinde hatırlamak, onların enerjisinden yararlanıp karar süreçlerinin dışında tutmak yeterli değildir. Eğitimden ekonomiye, bilimden teknolojiye ve siyasetten toplumsal hayata kadar her alanda gençlere fırsat tanınmalıdır.
Gençliğe umut verecek ekonomik şartlar
Gençlerin ülkeyi yönetme iradesi ortaya koyabilmesi için kendi hayatlarını kurabilecekleri ekonomik şartlara da ihtiyaçları vardır. İş bulamayan, çalıştığı hâlde geçinemeyen, barınma ve aile kurma kaygısı yaşayan bir gençten geleceğe güvenle bakmasını beklemek kolay değildir.
Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modeli, üretimin desteklenmesini ve vatandaşın satın alma gücünün korunmasını esas alan bir yaklaşım sunuyor. Gençlerin istihdam imkânlarının artırılması, emeğin karşılığını veren gelir şartlarının oluşturulması ve kendi hayatlarını planlayabilecekleri ekonomik zeminin hazırlanması bu açıdan önem taşıyor.
Mesele yalnızca gençlere iş bulmak da değildir. Onların yeteneklerini geliştirebilecekleri, fikir üretebilecekleri, girişimde bulunabilecekleri ve ülkenin sorunlarına çözüm arayabilecekleri bir ortam hazırlamak gerekir.
Türkiye’nin gençleri bir yük değil, en büyük imkânlarından biridir. Onların enerjisi, bilgisi ve yenilikçi düşüncesi doğru değerlendirildiğinde ülkemizin geleceğine güç katacaktır.
Gençlerden Türkiye’nin geleceğini kurmalarını bekliyorsak önce onların kendi geleceklerini kurabilecekleri şartları hazırlamalıyız. Onlara güvenmeli, önlerini açmalı ve sorumluluk üstlenmelerine imkân tanımalıyız.
Türkiye’yi yönetecek gençler aranıyorsa, önce gençlere güvenmek ve onlara alan açmak gerekir. Çünkü gençlerin geleceği, Türkiye’nin geleceğidir.
YOKSULLUKLA MÜCADELE SOSYAL DEVLETİN SORUMLULUĞU
Geçim sıkıntısını, borç yükünü ve gençlerin gelecek kaygısını ayrı ayrı ele aldık. Görünen o ki ekonomik sorunlar yalnızca insanların cebini etkilemiyor; aile huzurundan çocukların yetişmesine, gençlerin gelecek planlarından toplumsal dayanışmaya kadar geniş bir alana yayılıyor.
Öyleyse artık şu soruyu sormalıyız: İnsanları bu sorunlarla tek başına mücadele etmek zorunda bırakmayan bir toplumsal düzen nasıl kurulabilir?
Sosyal devlet, insanı yaşatmakla yükümlüdür
Sosyal devlet anlayışının temelinde, vatandaşların insanca yaşayabilmesi ve temel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi için gerekli şartların oluşturulması vardır. Elbette üretim, istihdam ve ekonomik büyüme önemlidir. Ancak büyümenin insanların günlük hayatına yansımadığı, çalışanların bile geçim sıkıntısı yaşadığı durumlarda ekonomik başarının toplumsal karşılığını yeniden değerlendirmek gerekir.
Bir ülkede yalnızca üretimin ne kadar arttığına değil, insanların bu üretimden nasıl pay aldığına da bakılmalıdır. Çalışan insanın emeğinin karşılığını alması, çocukların temel ihtiyaçlarının karşılanması, ev hanımlarının emeğinin tanınması ve yaşlıların, engellilerin ya da gelir güvencesinden yoksun kişilerin korunması bu anlayışın parçalarıdır.
Milli Ekonomi Modeli’nin çözüm başlıkları
Prof. Dr. Haydar Baş’ın ortaya koyduğu Milli Ekonomi Modeli, insanı ekonominin merkezine yerleştiren ve vatandaşın satın alma gücünü artırmayı amaçlayan bir yaklaşım olarak tanımlanıyor.
Bu modelin sosyal destek başlıkları arasında yer alan Vatandaşlık Maaşı, Ev Hanımı Maaşı, çocuk maaşı ve doğum ikramiyesi, ailelerin ekonomik yönden desteklenmesi bakımından ayrıca değerlendirilmelidir. Vatandaşlık Maaşı temel gelir güvencesi düşüncesini, Ev Hanımı Maaşı ev içindeki emeğin ekonomik değerinin tanınmasını, çocuk maaşı ve doğum ikramiyesi ise çocukların yetiştirilmesi ve ailelerin desteklenmesini gündeme getiriyor.
Bu önerilerin hayata geçirilmesi değerlendirilirken kimlerin yararlanacağı, desteklerin kapsamı, finansmanın nasıl sağlanacağı ve uygulamanın ekonomik sonuçları ayrıntılı biçimde ele alınmalıdır. Önemli olan, sosyal destekleri yalnızca geçici bir yardım olarak değil, insanın temel ihtiyaçlarını ve toplumsal sorumlulukları birlikte gözeten bir politika çerçevesinde tartışabilmektir.
Ekonominin merkezinde insan olmalı
Geçim sıkıntısı yaşayan bir aileye dayanışma çağrısı yapmak değerlidir; fakat dayanışmanın yanında kalıcı çözümler üretmek de gerekir. İnsanların çalışarak geçinebilmeleri, çocuklarını güvenle yetiştirebilmeleri ve geleceklerini planlayabilmeleri için ekonomik ve sosyal politikalar birlikte düşünülmelidir.
Yoksullukla mücadele, yalnızca yoksula yardım etmekten ibaret değildir. Yoksulluğu doğuran şartları anlamak, fırsat eşitliğini geliştirmek ve insanları sürekli yardıma ihtiyaç duyan bir konumda bırakmayacak imkânlar oluşturmak da bu mücadelenin parçasıdır.
Toplumsal huzur, insanların birbirlerinin sıkıntılarına duyarsız kalmadığı ve devletin sorumluluklarını yerine getirdiği bir ortamda güçlenebilir.
Ekonominin gerçek başarısı, yalnızca rakamlarda değil; insanın sofrasında, ailenin huzurunda ve gençlerin geleceğe duyduğu güvende görülmelidir.
VATANDAŞLIK MAAŞI: HER VATANDAŞIN HAKKI
İnsan dünyaya geldiğinde beslenmek, barınmak, eğitim görmek, sağlık hizmetlerinden yararlanmak ve onurlu bir hayat sürmek ister. Ancak işsizlik, hayat pahalılığı ve gelir yetersizliği, bu ihtiyaçların karşılanmasını giderek zorlaştırmaktadır. Çalıştığı hâlde geçinemeyenler, geleceğini kurmakta zorlanan gençler ve ekonomik güvencesi bulunmayan aileler, aynı soruyla karşı karşıyadır: İnsanın yaşama güvencesi yalnızca çalışabildiği ve kazanabildiği paraya mı bağlı olmalıdır?
Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modeli’nde yer alan Vatandaşlık Maaşı projesi, bu soruya farklı bir yaklaşım getiriyor.
Vatandaşlık Maaşı yardım değil, haktır
Milli Ekonomi Modeli’nin 719–725. sayfalarında açıklanan projeye göre Vatandaşlık Maaşı, yalnızca yoksullara, işsizlere veya belirli bir gelir seviyesinin altında kalanlara verilecek bir yardım değildir. Bu maaş, her Türk vatandaşını yalnızca vatandaş olması sebebiyle kapsayan bir haktır.
Ev hanımı, işçi, memur, esnaf, genç, yaşlı ve engelli; ekonomik durumları farklı olsa da bu anlayışın kapsamındadır. Çünkü insanın değeri, kazandığı parayla ölçülemez. Evinde çocuk yetiştiren annenin emeği veya henüz iş bulamamış bir gencin toplumdaki yeri, gelir düzeyiyle belirlenemez.
Bu nedenle Vatandaşlık Maaşı, ihtiyaç sahibini tespit ederek yardım etmekten farklıdır. Amaç, vatandaşın ekonomik durumuna göre değişen bir merhamet anlayışı değil, vatandaşlık esasına dayanan bir güvence oluşturmaktır.
Prof. Dr. Haydar Baş’ın yaklaşımında bu projenin manevi ve toplumsal bir boyutu da vardır. Devletin vatandaşına sahip çıkması, vatandaşın da kendisini devletinin eşit ve değerli bir ferdi olarak görmesine katkı sağlayacaktır. Böylece ekonomik güvence ile devlet-millet kaynaşması arasında bağ kurulması hedeflenmektedir.
Kaynaklarımız ve ekonomik hareketlilik
Vatandaşlık Maaşı’nın nasıl finanse edileceği de önemli bir konudur. Prof. Dr. Haydar Baş, Milli Ekonomi Modeli’nde yer altı kaynaklarının devlet-millet ortaklığıyla değerlendirilmesini, senyoraj gelirlerinin kullanılmasını ve vergi gelirlerinin ekonomiye kazandırılmasını öngörmektedir.
Bu yaklaşımın temelinde, ülkenin sahip olduğu zenginliklerin milletin refahına katkı sağlaması düşüncesi vardır. Elbette uygulama için kaynakların gerçekçi biçimde hesaplanması, ödeme miktarlarının belirlenmesi ve fiyat istikrarının korunması gerekir.
Projenin ekonomik hedeflerinden biri de vatandaşın satın alma gücünü artırmaktır. Çünkü üretim kadar, üretilen malları satın alabilecek tüketicilerin bulunması da önemlidir. Vatandaşın alım gücü düştüğünde piyasada talep daralabilir; bu durum esnafı, sanayiciyi ve üreticiyi olumsuz etkileyebilir.
Vatandaşlık Maaşı ile tüketimin desteklenmesi, talebin canlanması ve bunun üretime katkı sağlaması hedeflenmektedir. Böylece vatandaşın refahı ile ekonomik hareketlilik birlikte ele alınmaktadır.
Sonuç olarak Vatandaşlık Maaşı, Milli Ekonomi Modeli’nde yalnızca bir gelir desteği değil; vatandaşlık hakkını, ekonomik güvenceyi ve devlet-millet bağını birlikte değerlendiren bir projedir. Asıl mesele, Türkiye’nin sahip olduğu imkânların vatandaşın hayatına nasıl yansıtılacağıdır. Çünkü devletin gücü, yalnızca kaynaklarının büyüklüğüyle değil, vatandaşına ne ölçüde güvenli ve onurlu bir hayat sunabildiğiyle de ölçülür.
EV HANIMI MAAŞI: EVİN İÇİNDEKİ EMEK GÖRÜLMELİ
Bir evin kapısı kapandığında hayat durmaz. Yemek hazırlanır, çocukların ihtiyaçları karşılanır, evin düzeni sağlanır, yaşlıların bakımı üstlenilir. Bazen bütün bu işler gün boyunca tekrar tekrar yapılır. Çoğu zaman karşılığında ücret alınmayan bu emek, aile hayatının devamını sağlayan temel unsurlardan biridir.
Peki, ücret karşılığı yapılmadığı için ev içinde harcanan emeği ekonomik değerden yoksun sayabilir miyiz?
Görünmeyen emeğin ekonomik değeri
Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modeli kapsamında ortaya koyduğu Ev Hanımı Maaşı projesi, ev hanımlarının aile içinde üstlendikleri sorumlulukların ekonomik ve toplumsal bakımdan tanınmasını amaçlar.
Ev işleri, çocuk bakımı ve aile fertlerinin ihtiyaçlarıyla ilgilenmek ciddi bir zaman, emek ve sorumluluk gerektirir. Bu işler yapılmadığında aile hayatının devamı için başka hizmetlere ihtiyaç duyulur. Buna rağmen ev içindeki emek, geleneksel ekonomik anlayışta çoğu zaman ücret hesabının dışında bırakılır.
Milli Ekonomi Modeli, insanı yalnızca üretim sürecindeki konumuyla değil, ihtiyaçları ve tüketim kabiliyetiyle de ele alır. Bu yaklaşımda sosyal devletin görevi, vatandaşın insanca yaşamasını sağlayacak ekonomik imkânları oluşturmak ve gelir dağılımında adaleti gözetmektir. Ev Hanımı Maaşı da bu sosyal devlet anlayışının aileye ve ev içindeki emeğe yönelik uygulamalarından biridir.
Peki, bu maaşın kaynağı nereden gelecek?
Sosyal destek projeleri gündeme geldiğinde ilk sorulan soru genellikle aynıdır: Devlet bu ödemeleri hangi kaynakla yapacak?
Prof. Dr. Haydar Baş, Milli Ekonomi Modeli’nde devletin gelir kaynaklarını yalnızca vergilerle sınırlamaz. Senyoraj geliri, yer altı kaynaklarının işletilmesi ve vergiler, modelde ele alınan temel kaynak kalemleridir. Senyoraj, en genel ifadeyle, para çıkarma yetkisinden doğan geliri ifade eder. Model, milli para ve emisyon imkânlarının ülkenin üretim kapasitesi ve ekonomik ihtiyaçları doğrultusunda değerlendirilmesini savunur.
Bu çerçevede Ev Hanımı Maaşı, kaynağı açıklanmamış bir yardım önerisi olarak değil, Milli Ekonomi Modeli’nin sosyal devlet ve kaynakların millet yararına kullanılması anlayışı içinde değerlendirilmelidir. Elbette bu kaynakların büyüklüğü, kullanım biçimi ve ödemelerin sürdürülebilirliği somut ekonomik verilerle ayrıca ortaya konulmalıdır.
Aileye destek, geleceğe yatırımdır
Ev hanımının doğrudan bir gelire sahip olması, kişisel ihtiyaçlarını karşılayabilmesi ve aile bütçesine katkıda bulunması bakımından önemlidir. Ancak mesele yalnızca kadına para verilmesi değildir. Çocuk yetiştirmek, bakım vermek ve aile hayatını sürdürmek, toplumun geleceğine yapılan katkılardır.
Ev içindeki sorumluluklar yalnızca kadınların görevi olarak görülmemeli; aile hayatı ortak sorumluluk ve dayanışma üzerine kurulmalıdır. Ev Hanımı Maaşı önerisi de bu gerçek göz önünde bulundurularak ele alınmalıdır.
Sonuç olarak, evde harcanan emek görünmez olabilir; fakat aile ve toplum için taşıdığı değer tartışılmazdır. Milli Ekonomi Modeli’nin ortaya koyduğu soru şudur: Bir ülkenin kaynakları, o ülkenin insanının refahı ve ailesinin huzuru için nasıl kullanılmalıdır? Ev Hanımı Maaşı projesi, bu soruya verilen cevaplardan biridir.
ÇOCUK MAAŞI: HER ÇOCUK TOPLUMUN GELECEĞİDİR
Bir çocuk dünyaya geldiğinde ailesine sevinç, umut ve sorumluluk getirir. Beslenmesi, giyimi, eğitimi, sağlığı ve güvenliği için yıllar boyunca emek harcanır. Çocuğun ihtiyaçları büyüdükçe ailenin sorumlulukları da artar. Ancak her ailenin bu ihtiyaçları karşılayabilecek ekonomik imkânlara sahip olduğunu söylemek mümkün değildir.
Bu nedenle çocukların geleceğini yalnızca ailelerin gelir durumuna bırakmadan değerlendirmek gerekir.
Çocuk maaşı neden gündeme geliyor?
Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modeli’nde yer alan çocuk maaşı önerisi, çocukların yetiştirilmesi sürecinde ailelerin ekonomik yönden desteklenmesini amaçlar. Haydar Baş, 2005 yılında yaptığı açıklamalarda her çocuk için düzenli maaş verilmesini ve bu desteğin çocukların belirli bir yaşa ulaşmasına kadar sürmesini öngören bir proje ortaya koymuştur.
Bu önerinin temelinde, çocukların yalnızca anne ve babalarının değil, toplumun da geleceği olduğu düşüncesi vardır. Çocukların sağlıklı yetişmesi, eğitim imkânlarına erişmesi ve temel ihtiyaçlarının karşılanması, gelecekteki toplumsal yapıyı da etkiler.
Aile bütçesinin yükü
Çocuk sahibi olmak yalnızca doğum anındaki masraflardan ibaret değildir. Beslenme, giyim, okul ihtiyaçları, ulaşım, sağlık ve eğitim harcamaları yıllar boyunca devam eder. Geliri sınırlı ailelerde bu giderler, diğer temel ihtiyaçların karşılanmasını zorlaştırabilir. Düzenli çocuk desteği, uygun biçimde tasarlandığında ailelerin bütçesini planlamasına yardımcı olabilir.
Milli Ekonomi Modeli’nde çözümün kaynağı
Milli Ekonomi Modeli’nin yaklaşımı, sosyal destekleri yalnızca bütçeden yapılacak bir harcama olarak değerlendirmekle sınırlı değildir. Prof. Dr. Haydar Baş, devletin para politikası ve millî kaynaklar üzerindeki gücünü, toplumun refahını artıracak biçimde kullanması gerektiğini savunur. Senyoraj geliri, yani devletin para basma yetkisinden doğan gelirin kamu yararına değerlendirilmesi, modelin kaynak anlayışında önemli bir yer tutar. Millî kaynakların etkin değerlendirilmesi ve üretim gücünün artırılması da bu yaklaşımın parçalarıdır. Dolayısıyla çocuk maaşı önerisini değerlendirirken yalnızca ne kadar ödeme yapılacağını değil, ekonomik imkânların nasıl oluşturulacağını da konuşmak gerekir.
Buradaki temel mesele, çocuk maaşının ailelere bir lütuf olarak sunulması değil, sosyal devlet anlayışı içinde çocukların geleceğine yönelik düzenli bir destek olarak ele alınmasıdır. Milli Ekonomi Modeli, devletin ekonomik politikalarını insanın temel ihtiyaçlarını ve refahını gözeterek şekillendirmesini esas alır. Çocuk maaşı da bu anlayışla, ailelerin çocuk yetiştirme yükünü hafifletmeyi ve çocukların imkânlarının yalnızca anne babalarının gelirine bağlı kalmasını önlemeyi hedefler. Bu desteğin kapsamı, miktarı ve süresi belirlenirken ekonomik şartlar, kaynakların sürdürülebilirliği ve çocukların ihtiyaçları birlikte değerlendirilmelidir.
Çocuğa yapılan yatırım, geleceğe yapılan yatırımdır
Çocukların ihtiyaçlarını karşılamak, yalnızca bugünkü yoksulluğu hafifletmek anlamına gelmez. Eğitimine devam edebilen, sağlıklı beslenebilen ve kendisini güvende hisseden çocukların gelecekte topluma katılımı da desteklenmiş olur.
Milli Ekonomi Modeli’nin çocuk maaşı önerisi bu çerçevede, aileyi ekonomik yönden destekleme ve çocukların temel ihtiyaçlarını gözetme yaklaşımının bir parçasıdır. Öneride geçmiş yıllarda açıklanan tutarlar, bugünün geçerli ödeme miktarları olarak değerlendirilmemelidir.
Sosyal devletin görevi, sadece ailelerin sorumluluklarını üstlenmek değil; çocukların ihtiyaçlarını karşılamalarını kolaylaştıracak şartları da oluşturmaktır.
Bir çocuğun geleceğini korumak, yalnızca anne babasının değil, bütün toplumun ortak sorumluluğudur.
DOĞUM İKRAMİYESİ: YENİ BİR HAYATA BAŞLARKEN AİLENİN YANINDA OLMAK
Bir bebeğin dünyaya gelişi, bir ailenin en büyük sevinçlerinden biridir. Ancak bu sevinç, beraberinde yeni sorumluluklar ve masraflar da getirir. Beslenme, giyim, sağlık ve bakım ihtiyaçları daha ilk günden başlar. Ailenin ekonomik imkânları yetersizse bu güzel başlangıç, geçim kaygısıyla gölgelenebilir.
Prof. Dr. Haydar Baş’ın Milli Ekonomi Modeli kapsamında ortaya koyduğu Doğum İkramiyesi projesi, tam da bu soruna köklü bir çözüm getirir. Mesele, doğum yapan anneye bir defaya mahsus para vermekten ibaret değildir. Asıl hedef, aileyi ekonomik güvenceye kavuşturmak, çocuğun sağlıklı şartlarda yetişmesini sağlamak ve anne babanın çocuk sahibi olma kararını ekonomik kaygılardan kurtarmaktır.
Rakamın ötesinde bir sosyal devlet anlayışı
Prof. Dr. Haydar Baş, Milli Ekonomi Modeli’nde doğum yapan anneye 15 bin liralık doğum ikramiyesi öngörmüştür.
11 Haziran 2007: BTP projelerinin İstanbul 16. Noterliği’nde tasdik edildiği, tarih ve yevmiye numarasıyla kayda geçirilmişti.
Bu rakam, projenin açıklandığı dönemin ekonomik şartlarına ve satın alma gücüne göre değerlendirilmelidir. Burada esas olan, yalnızca belirli bir miktarın telaffuz edilmesi değil, doğum yapan aileye güçlü bir ekonomik destek sağlanmasıdır.
15 bin lira, her dönemde değişmeden kalacak bir rakam değildir. Ekonomik şartlar, fiyatlar ve ailelerin ihtiyaçları değiştikçe doğum ikramiyesi de artırılacak, desteğin satın alma gücü korunacaktır. Milli Ekonomi Modeli’nin amacı, geçmişte açıklanmış bir rakamı tekrarlamak değil, aileye gerçek anlamda ekonomik güvence sağlamaktır.
Aile bütçesine doğumla birlikte sağlanacak bu güçlü destek, çocuk yetiştirmenin ekonomik yükünü hafifletecek; ailelerin geleceğe daha güvenle bakmasını sağlayacaktır. Doğum ikramiyesi, çocuk maaşı ve aileyi destekleyen diğer sosyal devlet projeleri birlikte uygulandığında çocuk sahibi olmak aileler için ağır bir geçim hesabı olmaktan çıkacaktır.
Aile güçlenecek, nüfus artacak
Bir ülkenin en büyük gücü yalnızca yer altı kaynakları, sanayisi veya sahip olduğu sermaye değildir. Nüfus da millî gücün en önemli unsurlarından biridir. Üretim yapacak, ülkeyi geliştirecek, kültürü ve medeniyeti geleceğe taşıyacak olan insandır.
Ancak nüfusun artması için ailelerin çocuk sahibi olabilecek ekonomik şartlara kavuşması gerekir. Geçim sıkıntısı, barınma masrafları ve çocuk yetiştirmenin maliyeti ailelerin kararlarını doğrudan etkiler. Devlet, aileleri bu yük altında yalnız bıraktığında doğurganlığın artmasını beklemek gerçekçi değildir.
Milli Ekonomi Modeli’nin doğum ikramiyesi ve çocuk maaşı projeleri, bu soruna doğrudan çözüm getirir. Aile bütçesi güçlenecek, çocukların ihtiyaçları güvence altına alınacak, anne babaların gelecek kaygısı azalacaktır. Böylece ailelerin daha fazla çocuk sahibi olabilmelerinin ekonomik zemini hazırlanacak, doğurganlığın artması ve nüfusun güçlenmesi desteklenecektir.
Burada amaç yalnızca nüfus sayısını artırmak da değildir. Önemli olan, sağlıklı, eğitimli, güvenli şartlarda yetişen ve ülkesinin geleceğine katkıda bulunan nesiller yetiştirmektir.
Kaynak var, çözüm Milli Ekonomi Modeli’nde
Milli Ekonomi Modeli, sosyal devlet projelerini uygulanamaz vaatler olarak görmez. Prof. Dr. Haydar Baş’ın ortaya koyduğu ekonomik sistem; millî kaynakların değerlendirilmesine, millî para anlayışına ve devletin senyoraj hakkını kullanmasına dayanır. Bu yaklaşımda ülkenin kaynakları, milletin refahını artırmak ve vatandaşların temel ihtiyaçlarını karşılamak için harekete geçirilir.
Doğum ikramiyesi de bu bütünün bir parçasıdır. Çocuk maaşı, ev hanımı maaşı ve vatandaşlık maaşıyla birlikte düşünüldüğünde aileyi ekonomik bakımdan güçlendiren kapsamlı bir sosyal devlet anlayışı ortaya çıkar.
Milli Ekonomi Modeli, aileyi kendi kaderine terk etmek yerine devletin imkânlarını milletin hizmetine sunar. Doğum ikramiyesi her dönemin şartlarına göre artırılacak, ailelerin alım gücü korunacak ve çocuk yetiştirmenin ekonomik yükü hafifletilecektir.
Çünkü yeni bir hayatın başlangıcında aileyi güçlendirmek, yalnızca bugünün ihtiyaçlarını karşılamak değil, milletin geleceğini güvence altına almaktır. Güçlü aile, güçlü nüfus; güçlü nüfus ise güçlü Türkiye demektir. Vesselam…
ÜÇ ÇOCUK ÇAĞRISI YETMEZ, AİLEYİ GEÇİNDİRMEK GEREKİR
Değerli dostlar,
İktidar sahipleri yıllardır vatandaşlara en az üç çocuk sahibi olmalarını söylüyor. Peki, bugün mevcut çocuklarının karnını doyurmakta zorlanan ailelere, evlenmekten korkan gençlere ne söylüyoruz? Bir tarafta nüfusun artması gerektiğine ilişkin çağrılar, diğer tarafta geçim sıkıntısı yüzünden ertelenen evlilikler ve kurulamayan yuvalar var.
Gençler iş bulamıyor, buldukları işlerle geçinemiyor. Kiralar, ev kurma masrafları ve temel ihtiyaçlar karşısında geleceklerini hesaplamak zorunda kalıyorlar. Evlilik, sevgi ve yuva kurma hayali olmaktan çıkıp altından kalkılması güç bir ekonomik yük gibi görülüyor. Evlenenler çocuk sahibi olmayı erteliyor; çocuk sahibi olanlar ise imkânları ölçüsünde kaç çocuk yetiştirebileceklerini düşünüyor.
Nitekim TÜİK’in açıkladığı 2025 verilerine göre Türkiye’de toplam doğurganlık hızı 1,42’ye geriledi. Aynı yıl evlenen çiftlerin sayısı 552 bin 237’de kaldı; ortalama ilk evlenme yaşı erkeklerde 28,5’e, kadınlarda 26’ya yükseldi. Bu rakamlar, nüfusun geleceği konusunda ekonomik ve sosyal şartların da ciddiyetle ele alınması gerektiğini gösteriyor.
Nüfus, milletin en büyük güçlerinden biridir
Bir ülkenin gücü yalnızca sahip olduğu madenlerle, fabrikalarla ve sermayeyle ölçülmez. Üreten, geliştiren, bilim ve teknoloji ortaya koyan, ülkesini geleceğe taşıyan insan gücü de millî zenginliğin temelidir. Nüfusun azalması ve genç nüfusun zayıflaması, uzun vadede üretimden sosyal güvenliğe kadar pek çok alanı etkiler.
Ancak nüfus artsın demekle nüfus artmaz. Ailelerin çocuk yetiştirebilecekleri ekonomik güvenceye kavuşmaları gerekir. Devlet, anne babaya yalnızca sorumluluklarını hatırlatmakla yetinemez; bu sorumlulukları yerine getirebilecekleri şartları da hazırlamak zorundadır.
Çözüm Milli Ekonomi Modeli’nde
Prof. Dr. Haydar Baş, bu meseleyi yıllar önce Milli Ekonomi Modeli çerçevesinde ele aldı. Bağımsız Türkiye Partisi’nin 2007 seçim döneminde noter tasdikli taahhütlerle açıkladığı projelerde doğum yapan anneye 15 bin YTL doğum ikramiyesi, her çocuk için aylık 250 YTL Çocuk Maaşı öngörülüyordu. Bunlar, o dönemin para birimi ve ekonomik şartları içindeki tutarlardı.
Bugün esas alınması gereken, bu rakamları değişmez kabul etmek değil, projenin temelindeki ekonomik güvenceyi hayata geçirmektir. Doğum ikramiyesi her dönemin şartlarına göre artırılacak; Çocuk Maaşı da çocuğun büyüme sürecindeki ihtiyaçlarını karşılayacak ve satın alma gücünü koruyacak biçimde sürdürülecektir.
Üstelik çözüm bunlarla sınırlı değildir. Vatandaşlık Maaşı aileye temel ekonomik güvence sağlayacak, Ev Hanımı Maaşı ev içindeki emeği ve aileye verilen hizmeti karşılıksız bırakmayacak, Çocuk Maaşı çocuk yetiştirmenin yükünü hafifletecektir. Milli Ekonomi Modeli, bu projeleri millî kaynakları milletin refahı için harekete geçiren bütüncül bir sosyal devlet anlayışı içinde ele alır.
Bu destekler aile bütçesini güçlendirecek, gençlerin evlilik ve çocuk sahibi olma kararlarını ekonomik korkulardan uzaklaştıracak, doğurganlığın artması ve nüfusun güçlenmesi için gerekli zemini oluşturacaktır.
Sonuç olarak, üç çocuk çağrısının karşılığı ekonomik güvencedir. Aileye imkân sunmadan çocuk istemek, sorumluluğu vatandaşa yüklemektir. Devletin görevi yalnızca nüfusun artmasını istemek değil, ailelerin güvenle yuva kurabileceği ve çocuklarını insanca şartlarda yetiştirebileceği bir ekonomik düzen kurmaktır.
Milli Ekonomi Modeli’nin temel yaklaşımı budur: Önce insan, önce aile, önce refah. Çünkü güçlü aile olmadan güçlü nüfus, güçlü nüfus olmadan da sürdürülebilir millî güç oluşturulamaz.
